SquirrelMail – program webmail

Co to jest SquirrelMail i jak działa? Cechy, funkcje, instalacja, logowanie, używanie, bezpieczeństwo, wtyczki

SquirrelMail to darmowy, otwartoźródłowy klient webmail w PHP, który pozwala obsługiwać pocztę z poziomu przeglądarki bez potrzeby instalacji dodatkowego oprogramowania. Projekt powstał w 1999 roku (Nathan i Luke Ehresman) i przez lata był synonimem stabilności oraz niskich wymagań. Artykuł zawiera przegląd kluczowych informacji – od podstaw i instalacji, po bezpieczeństwo, wtyczki i skalowanie.

Czym dokładnie jest SquirrelMail i dlaczego warto go znać

SquirrelMail to webowy klient poczty, dostępny przez przeglądarkę (np. Chrome, Firefox, Safari), dzięki czemu możesz pracować z e-mailami na dowolnym urządzeniu i z dowolnego miejsca.

Cały interfejs renderowany jest w czystym HTML 4.0 bez wymogu JavaScriptu, co zapewnia zgodność nawet ze starszymi przeglądarkami i sprzętem.

Aby lepiej zobaczyć praktyczne zalety, zwróć uwagę na następujące korzyści:

• minimalne wymagania – działa sprawnie na słabszych serwerach i łączach,
• wysoka kompatybilność – brak zależności od skryptów JS i nowoczesnych API przeglądarki,
• łatwy dostęp – logowanie z dowolnej przeglądarki bez instalacji aplikacji,
• prosta administracja – przejrzysta konfiguracja i niski narzut utrzymaniowy,
• otwarty kod – elastyczna modyfikacja i brak kosztów licencyjnych.

W ekosystemie projektu pojawił się także komponent serwerowy: w 2002 r. Dave McMurtrie (University of Pittsburgh) stworzył serwer proxy IMAP „imapproxy”, przyjęty w 2010 r. przez zespół SquirrelMail. Proxy utrzymuje stałe połączenia IMAP i ogranicza logowania, zauważalnie przyspieszając pracę interfejsu webmail.

Zarówno SquirrelMail, jak i imapproxy są dostępne na licencji GPL, co pozwala na bezpłatne używanie, modyfikowanie i dystrybucję zgodnie z warunkami licencji.

Zobacz: Jaki hosting pod pocztę? E-mail we własnej domenie

Fundamentalne cechy i funkcjonalność

SquirrelMail oferuje komplet podstawowych narzędzi: tworzenie i wysyłkę wiadomości, czytanie poczty, obsługę folderów, książkę adresową i załączniki, a także rozszerzenia poprzez wtyczki.

Najważniejsze możliwości w skrócie:

• Minimalistyczny interfejs – szybkie działanie i czytelność bez zbędnych fajerwerków;
• Obsługa MIME i szyfrowania – poprawna prezentacja wieloczęściowych wiadomości oraz wsparcie zabezpieczonych treści;
• Wielojęzyczność – ponad 50 języków interfejsu i pełna obsługa znaków międzynarodowych (w tym j. polski);
• Wiele tożsamości – wygodne przełączanie się między aliasami i podpisami nadawcy;
• Wtyczki – rozbudowa o kalendarz, filtry, sprawdzanie pisowni i inne funkcje;
• Dostosowanie wyglądu – motywy, schematy kolorów i rozmiar czcionek konfigurowane przez użytkownika.

Panel preferencji dostępny z każdej strony pozwala szybko zmienić język, strefę czasową, podpis, motyw i inne ustawienia bez udziału administratora.

Obsługa załączników jest integralną częścią systemu. SquirrelMail umożliwia dodawanie wielu plików do jednej wiadomości (ograniczenia zależą od konfiguracji serwera i przepustowości łącza). Przy wolnych łączach przesył dużych plików może sprawiać wrażenie „zawieszenia” – to normalne i wynika z czasu wysyłania danych.

Architektura i wymagania systemowe

Aby ocenić dopasowanie SquirrelMail do Twojej infrastruktury, zacznij od wymagań środowiskowych:

• Serwer WWW z PHP – stabilna, wspierana wersja PHP i dostęp HTTP(S),
• Serwer IMAP – dostępny sieciowo z maszyny WWW,
• Dowolny system operacyjny – o ile zapewnia stabilne PHP i łączność z IMAP.

Obsługiwane są liczne serwery IMAP (m.in. Courier IMAP, Dovecot, UW IMAP). Zalecane możliwości to:

• IMAP4rev1 – wymóg minimalny zgodności protokołu,
• SORT – sortowanie wiadomości po stronie serwera dla szybkości,
• THREAD – prezentacja konwersacji w wątkach,
• Unicode – poprawna obsługa treści wielojęzycznych.

Unikaj formatu mbox ze względu na spadek wydajności przy dużej liczbie wiadomości i brak współistnienia podfolderów; preferowany jest Maildir oraz serwer z obsługą kont wirtualnych. SquirrelMail dobrze skaluje się do instalacji obsługujących tysiące jednoczesnych użytkowników.

Kroki instalacji i konfiguracji dla początkujących

Instalacja na hostingu współdzielonym

Wielu dostawców udostępnia instalatory (np. Softaculous, Installatron). Procedura wygląda zwykle tak:

1. Przejdź do panelu hostingu i otwórz sekcję instalacji aplikacji.
2. Wyszukaj „SquirrelMail” i uruchom kreator instalacji.
3. Wskaż katalog docelowy, domenę/poddomenę i potwierdź ustawienia.
4. Installer pobierze i skonfiguruje aplikację automatycznie – po chwili możesz przejść do logowania.

Na niektórych hostingach SquirrelMail jest już zainstalowany jako domyślny webmail.

Instalacja ręczna na VPS/serwerze dedykowanym

Poniżej uproszczona sekwencja kroków (przykładowe ścieżki – dostosuj do swojej konfiguracji):

1. Pobierz paczkę i rozpakuj w katalogu serwowanym przez WWW: cd /var/www/html/; tar xzf squirrelmail.tar.gz; mv squirrelmail /var/www/html/squirrelmail
2. Utwórz katalog na dane użytkowników poza przestrzenią publiczną i nadaj uprawnienia: mkdir -p /var/lib/squirrelmail/data; chown -R www-data:www-data /var/lib/squirrelmail
3. Uruchom skrypt konfiguracyjny: cd /var/www/html/squirrelmail/config; ./conf.pl
4. Ustaw kluczowe wartości (możesz także edytować plik ręcznie): $domain, $imapServerAddress, $data_dir
5. Przeprowadź test konfiguracji: http://domena.pl/squirrelmail/src/configtest.php
6. Jeśli testy są poprawne, zaloguj się do interfejsu: http://domena.pl/squirrelmail/

Katalog danych musi mieć prawa zapisu dla użytkownika procesu WWW (np. www-data, apache, nobody).

Porównanie SquirrelMail z innymi rozwiązaniami webmail

Aby szybciej wybrać odpowiednie narzędzie, sprawdź różnice pomiędzy najpopularniejszymi opcjami:

SquirrelMail wygrywa prostotą i szybkością podstawowych operacji, Roundcube – wygodą i nowoczesnym UX, a Horde – zakresem funkcji typu groupware. W polskich firmach hostingowych najpopularniejszym rozwiązaniem jest Roundcube.

Bezpieczeństwo SquirrelMail – czego należy się obawiać

Bezpieczeństwo zależy zarówno od konfiguracji aplikacji, jak i systemu operacyjnego oraz serwerów pocztowych.

Najważniejsze zalecenia konfiguracyjne obejmują:

• HTTPS (SSL/TLS) – szyfrowanie ruchu przeglądarka–serwer, aby zapobiec przechwyceniu haseł,
• TLS/STARTTLS dla IMAP/SMTP – szyfrowane połączenia z serwerem pocztowym, szczególnie między hostami,
• Aktualny htmlfilter – stałe aktualizacje filtra HTML chronią przed złośliwymi treściami,
• Izolacja katalogu danych – umieszczenie poza public_html i restrykcyjne uprawnienia,
• Polityki haseł i 2FA – gdzie to możliwe, wymuś silne hasła i dodatkowe uwierzytelnianie.

Bez szyfrowania loginy i hasła są przesyłane jako tekst jawny – to krytyczna luka, której należy bezwzględnie unikać.

Wtyczki – rozszerzanie funkcjonalności SquirrelMail

Architektura wtyczek pozwala precyzyjnie dopasować system do potrzeb użytkowników i organizacji.

Przykładowe rozszerzenia warte rozważenia:

• squirrelspell – sprawdzanie pisowni w komponowanych wiadomościach;
• filters – reguły sortujące i kategoryzujące pocztę przychodzącą;
• calendar – prosty moduł kalendarza i wydarzeń;
• mail_fetch – pobieranie poczty z zewnętrznych kont POP/IMAP;
• newmail – powiadomienia o nowych wiadomościach;
• PGP/GPG – szyfrowanie i podpisy kryptograficzne.

Aktywacją wtyczek zarządza skrypt conf.pl (menu Plugins), a deweloperzy mogą pisać własne rozszerzenia w oparciu o system hooków.

Zarządzanie kontaktami i książka adresowa

Domyślna książka adresowa korzysta z plików tekstowych w formacie CSV z separatorem „|”. Każdy wpis zawiera: pseudonim, imię, nazwisko, e-mail oraz opis.

Przykładowy rekord kontaktu:

jan_kowalski|Jan|Kowalski|jan@example.com|Kolega z pracy

Dla większych wdrożeń dostępne są bazy danych (PDO/PEAR DB) oraz integracja z LDAP (wyszukiwanie, a od 1.5.2 także zapis). Globalne książki adresowe mogą być wspólne dla wszystkich użytkowników z nadanymi poziomami dostępu.

Konfiguracja dla różnych serwerów IMAP

SquirrelMail upraszcza dostrajanie do popularnych serwerów IMAP dzięki profilom predefiniowanym. W skrypcie konfiguracyjnym wybierz opcję:

Set pre-defined settings for specific IMAP servers

Najczęściej używane profile obejmują:

• Courier IMAP – poprawne prefiksy i mapowanie folderów specjalnych,
• Dovecot – zgodność z Maildir i obsługa wątków,
• UW IMAP / Cyrus IMAP – dostosowane prefiksy (np. INBOX.Trash vs Trash),
• Mercury32 – gotowe ustawienia i wyszukiwanie.

Konfiguracja wieloserwerowa jest możliwa (np. z Perdition, vlogin, Multilogin), natywna obsługa wielu kont w jednej sesji pozostaje eksperymentalna w 1.5.2.

Skalowanie i wydajność dla dużych instalacji

SquirrelMail sprawdza się w środowiskach z tysiącami użytkowników jednocześnie (przykład HEC Montréal – ok. 225 równoległych połączeń IMAP w szczycie).

Rekomendacje wydajnościowe:

• Wydajny serwer WWW/PHP – wystarczająca ilość RAM dla wielu procesów PHP,
• IMAP proxy (imapproxy) – ograniczenie kosztu logowań dzięki stałym połączeniom,
• Baza danych dla preferencji – zamiast tysięcy plików w katalogach,
• Maildir zamiast mbox – lepsza skalowalność folderów i operacji.

Użycie imapproxy znacząco redukuje liczbę kosztownych operacji uwierzytelniania i otwarć skrzynek po stronie IMAP.

Status projektu SquirrelMail – koniec wsparcia i zastój rozwoju

Projekt nie jest aktywnie rozwijany od ok. 2013 r. Ostatnia stabilna wersja 1.4.22 ukazała się 12 lipca 2011 r.; od tego czasu dostępne są głównie migawki nocne.

cPanel usunął SquirrelMail w wersji 78 (2018), a wielu dostawców hostingu przeszło na Roundcube i/lub Horde. Brak aktywnego rozwoju oznacza zwiększone ryzyko bezpieczeństwa i problemy kompatybilności w przyszłości.

W praktyce SquirrelMail nadal działa na licznych serwerach, a migawki 1.4.23/1.5.2 oferują zgodność z PHP 8.0/8.1. Administrator decydujący się na utrzymanie wdrożenia musi samodzielnie monitorować podatności i reagować na nie.

Alternatywy dla SquirrelMail – co wybrać teraz

Roundcube jest najczęściej rekomendowanym zamiennikiem w hostingu współdzielonym (nowoczesny interfejs AJAX, drag & drop, autouzupełnianie, regularne aktualizacje). Horde sprawdzi się, gdy potrzebujesz środowiska groupware (kalendarz, zadania, notatki), kosztem większej złożoności i wymagań.

Warto też rozważyć inne projekty:

• SOGo – groupware z integracją CalDAV/CardDAV i dobrym WebDAV,
• Kolab Groupware – kompletny pakiet współpracy dla organizacji,
• Mailpile – akcent na prywatność i szyfrowanie po stronie klienta,
• RainLoop – lekki, szybki webmail z przejrzystym interfejsem.

W środowiskach z bardzo starymi przeglądarkami SquirrelMail wciąż może być użyteczny, o ile stale monitorujesz bezpieczeństwo i kompatybilność z używaną wersją PHP.

Instrukcja użytkownika – jak pracować z SquirrelMail (logowanie)

Po instalacji zaloguj się pod adresem webmail (np. http://domena.pl/squirrelmail/ lub http://domena.pl/webmail) i podaj dane IMAP. Ekran główny prezentuje listę folderów, wiadomości i podgląd treści.

Najczęstsze czynności wyglądają tak:

• tworzenie wiadomości – kliknij „Utwórz”, wpisz adresy (Do/CC/BCC), temat i treść, dodaj załączniki, po czym wybierz „Wyślij”,
• odpowiadanie – użyj „Odpowiedz” lub „Odpowiedz wszystkim”; oryginalna treść zostanie zacytowana znakami „>”,
• organizacja poczty – przenoś wiadomości do folderów, oznaczaj jako przeczytane/nieprzeczytane, oznaczaj spam,
• filtry – automatyczna segregacja według nadawcy, tematu czy słów kluczowych,
• preferencje – ustaw podpis, język, strefę czasową, motyw kolorystyczny i rozmiar czcionki.

Praktyczne przypadki użycia SquirrelMail

SquirrelMail bywa szczególnie przydatny w określonych scenariuszach:

• małe firmy – własny serwer pocztowy bez kosztów licencji, stabilność i prostota,
• wolne łącza – minimalny transfer i szybkie ładowanie interfejsu HTML 4.0,
• stary sprzęt/przeglądarki – działa tam, gdzie nowoczesne webmaile bywają zbyt ciężkie.

Jeżeli priorytetem są niskie wymagania i przewidywalność działania, SquirrelMail nadal potrafi spełnić podstawowe potrzeby – mimo wstrzymanego rozwoju projektu.